Samoa Amerykańskie (Samoa Wschodnie)

Opublikowane jako: Samoa Amerykańskie — Tagi:, , — admin @ 17:41

 american_samoa

 

Obszar:                       195 km²,

Ludność:                     59,6 tys. (1998) , 64,8 tys. (2008)

Stolica :                       Pago Pago

Niepodległość:            brak, podległe USA

Ustrój:                          terytorium zamorskie USA

Podział:                       jedność administracyjna

Etnicznie:                     89% Polinezyjczycy(Samoańczycy 85%, Tongańczycy 4%), 5% Biali, 3% Azjaci, 3% inni

Jez. Urzędowe:            angielski, samoański

Religie:                        anglikanie - 52%, katolicy - 20%, protestanci - 18%, inni - 10%

Analfabetyzm:              3% ludności pow. 15 lat

Przyrost naturalny:       1,2%

Dł. Życia:                       78 lat (M: 75, K: 81 lat)

Gł. Miasta:                    Pago Pago (4tys.), Fagatogo (2tys.), Leone (2tys.), Ta’u (1tys.)

Ludn. miejska:             33%

Ziemia:                         grunty orne(5%), plantacje(10%), lasy(70%), pozostałe(15%)

Zatrudnienie:                68%- rolnictwo, 8%- przemysł, 24%- usługi

PNB na 1mieszk.:         5800 USD (2005 r.)

Zadłużenie:                  156 mln USD

Waluta:                        1 Dolar USA = 100 Centów

 

Geografia

To amerykańska część archipelagu wysp Samoa, która leży w południowo-środkowej części Pacyfiku, prawie w połowie drogi między Nową Zelandią a Hawajami. Składa się z sześciu grup wysp. Największa z wysp to Tutuila(155 km²) z przybrzeżną wyspą Aunnu , następna odległa od poprzednich o około 100 km jest grupa wysp Manua z wyspami Tau, Olosega i Ofu, jeszcze bardziej odizolowane są dwa atole Rose i Swains. Wyspy znajdują się na pasie dawnych wulkanicznych wzniesień. Dzisiaj najwyższe szczyty Samoa Amerykańskiego to Lata(963 m n.p.m.) na wyspie Tau i Matafao(653 m n.p.m.) na Totuili.

Klimat

Podrównikowy wilgotny, najwięcej opadów od listopada do marca, wtedy też można się tam spodziewać cyklonów. Średnia wilgotność wynosi ok. 80%, a temperatury w ciągu roku wahają się od 25°C do 29°C.

Flora i Fauna

Dobra ziemia i klimat sprzyjają lasom tropikalnym, które zajmują 70% kraju. Lasy te obfitują w drzewa chlebowe, palmy kokosowe, pandamusy i drzewiaste paprocie.

Świat zwierząt na Samoa Amerykańskim reprezentują liczne gatunki owadów i ptaków. Dodatkowo występują różne gatunki jaszczurek, węże i nietoperze, oraz zwierzęta przywiezione tu ze świata białych kolonizatorów.

Ludność Samoa Amerykańskiego podobnie jak na Samoa (Zachodnim) to głównie Polinezyjczycy z drobną domieszką Amerykanów, Europejczyków i Azjatów. Z religii wyznawanych na Samoa Amerykańskim największą wspólnotę stanowią anglikanie, ponad o połowę mniejszą katolicy, oraz metodyści a resztę stanowią religie niechrześcijańskie.

Rozmieszczenie ludności nie jest tu równomierne. Ponad 90% mieszkańców Samoa Amerykańskiego żyje na największej wyspie Totuili, w tym 4 tysiące w stołecznym Pago Pago, a kolejne 2 tysiące w Fagatogo, gdzie mieści się oficjalna siedziba rządu. Większość społeczeństwa zamieszkuje nadmorskie wiejskie osady. W ostatnich 25 latach zauważalny jest wyraźny wzrost ludności na Samoa Amerykańskim. Jest to związane z pokaźną imigracją z Samoa (Zachodniego), a także wysokim poziomem przyrostu naturalnego. Jest to o tyle ciekawe, że w poprzednim okresie to z Samoa Amerykańskiego wyjechało około 85 tysięcy mieszkańców, głównie na Hawaje lub do kontynentalnej Ameryki. Do dzisiejszego wzrostu ilości mieszkańców Samoa Amerykańskiego dochodzi niska śmiertelność niemowląt ok. 11‰ , dobrze rozwinięta opieka medyczna, a co za tym idzie i średnia długość życia, wynosząca 78 lat. Podobnie jak na sąsiednim Samoa także i tu na Samoa Amerykańskim obserwuje się młodą strukturę społeczeństwa.

Edukacja dzieci w wieku od 6 do18lat jest obowiązkowa, a tylko niecałe 3% mieszkańców, którzy ukończyli 15 rok życia, nie potrafi pisać i czytać.

 300

Gospodarka

Jej podstawy tworzy rolnictwo i rybołówstwo. Rozwijają się również usługi turystyczne, a co za tym idzie rzemiosło i drobny przemysł. Dzięki znacznej pomocy Stanów Zjednoczonych oraz krajowców na co dzień pracujących za granicą, wysokość Produktu Narodowego Brutto w przeliczeniu na jednego mieszkańca jest bardzo wysoka, w porównaniu z niepodległym Samoa Zachodnim.

Rolnictwo jest tu opłacalne ze względu na warunki przyrodnicze, ale niewielki areał gruntów ornych na wyspach powoduje, że miejscowa produkcja może tylko zaopatrzyć rynek wewnętrzny. Uprawiane są banany, orzechy kokosowe, taro, jam, owoce drzewa chlebowego, a także ananasy i papaje.

Przemysł posiada tu niewielkie znaczenie. Głównie wydobywa się pumeks, produkuje konserwy rybne i koprę, oraz małą ilość alkoholu, papieru i kosmetyków, a ostatnio także wyroby odzieżowe. Na eksport idą głównie ryby, oraz kopra, kakao, kawa, rękodzieło i cenne gatunki drzewa. Najważniejszymi towarami importowanymi są tu żywność, materiały budowlane, maszyny i paliwa. Za kluczowych partnerów handlowych uważa się Stany Zjednoczone, Australię, Nową Zelandię, Fidżi, Wielką Brytanię, Japonię i Samoa Zachodnie.

Samoa Amerykańskie posiada ponad 350 km dróg z czego niemal połowa jest utwardzona, mimo to najważniejsze znaczenie ma tu żegluga kabotażowa. Znajdują się tu również port morski w Pago Pamgo, będący też jedną z baz amerykańskiej marynarki wojennej na Pacyfiku, oraz trzy lotniska, w ty międzynarodowe Tafuna (11 km od stolicy), jedno z najważniejszych na Oceanie Spokojnym.

 

Turystyka

Samoa Amerykańskie rocznie odwiedza ok. 18 tys turystów z zagranicy. Głównie są to mieszkańcy innych krajów Oceanii, 19% to mieszkańcy Stanów Zjednoczonych, a 10% Nowej Zelandii. Wpływy z turystyki dają 6% PNB i wynoszą ok. 10 mln USD. Dzień narodowy, zwany dniem flagi obchodzony jest 17 kwietnia.

 

Historia

Wyspy Samoa zostały zasiedlone w końcu II tysiąclecia p.n.e. najprawdopodobniej przez ludy z Fidżi. Dla białych, część archipelagu odkrył Holender - Jacob Roggeveen w 1722 roku. W 1768 roku dotarła tu francuska ekspedycja naukowa Louisa Antoine’a de Bougainville’a. To on właśnie nazwał je Wyspami Żeglarzy. W latach 70-tych XVIII wieku dotarli tu tez Amerykanie, Niemcy i Brytyjczycy ustanawiając nad krajem trójstronny protektorat w 1889 roku. Na mocy układu z 1899 roku Brytyjczycy zrzekli się swojego udziału w podziale kraju. W zamian Niemcy miały zachować neutralność w Wojnie Burskiej.USA objęło zarząd nad ta częścią archipelagu w latach 1900-1904. Samoa Amerykańskie stało się posiadłością Stanów Zjednoczonych. W roku 1925 przyłączyły wyspę Swain z archipelagu Tokelau i nadano im status terytorium zamorskiego. Do 1951 roku kraj był pod administracją amerykańskiej marynarki wojennej, a następnie przeszły pod zarząd ministerstwa spraw wewnętrznych USA. W 1967 roku na Samoa Amerykańskim weszła w życie ich własna konstytucja. Od początku lat 80-tych. Samoa Amerykańskie ma prawo do wyboru delegata do Izby Reprezentantów USA. W 1991 roku przez kraj przeszedł ogromny tajfun Val, powodujących ogromne zniszczenia. W 1994 roku Samoa Wschodnie uzyskały szeroką autonomię wewnętrzną. Jedynie sprawy obrony i polityki zagranicznej podlegają sekretarzowi spraw wewnętrznych USA.

Władza wykonawcza należy do gubernatora, wybieranego na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Terytorium administrowane jest przez amerykański Urząd Spraw Wyspiarskich (ang. Office of Insular Affairs) przy Departamencie Zasobów Wewnętrznych.

 

 

 

 

Bibliografia

 

Przeglądowy Atlas Świata. Australazja, Antarktyka, pod red. Rajmunda Mydela i Jerzego Grocha, Kraków 1999.

 

Ameryka Pn., Ameryka Pd., Australia i Oceania , pod red. Z. Otałęga, Kraków 2003.

 

Australia i Oceania, pod. red. Natalii Bieniaszewskiej i in., Poznań 2003.

 

W Internecie:

 

http://www.onwar.com/aced/data/sierra/samoa1898.htm

http://americansamoa.gov/history/history.htm

http://oceania.stosunki.pl/sa/link.htm

http://www.samoa.co.uk/history.html

http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl

https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/aq.html

http://govdocs.evergreen.edu/hotopics/asian-pacifichistory/flags/american_samoa.png

http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact98/300.gif

Palau

Opublikowane jako: Palau — Tagi:, , — admin @ 16:06

palau 

 

Obszar:                      508 km²,

Ludność:                    18 tys. (1998) , 21 tys. (2008)

Stolica :                      Melekelok (od 2006 r., wcześniej Koror)

Niepodległość:           1 października 1994

Ustrój:                         republika

Podział:                      jedność administracyjna

Etnicznie:                    Mikronezyjczycy 70%, Azjaci 24% Biali 3%, pozostali 3%

Jezyk. Urzędowy:        angielski, palau

Religie:                       katolicy 41,5%, protestanci 23%, inne wyznania (w tym rodzime) 35,5%

Analfabetyzm:             2% ludności powyżej 15 lat

Przyrost naturalny:      1,15% (2008)

Dł. Życia:                     71 lat (M: 67, K: 74 lata)

Gł. Miasta:                   Koror, Melekeok, Airai

Ludność miejska:        72%

Zatrudnienie:              5% - rolnictwo, 15% - przemysł, 80%- usługi

PKB na 1mieszk.:        7 600 USD (2005)

Waluta:                       1 Dolar USA = 100 Centów

 

 

Geografia

Palau (zwane też Belau) jest państwem wyspiarskim w Mikronezji, położonym na północnym Pacyfiku, w zachodniej części archipelagu Wysp Karolińskich. Część archipelagu wchodząca w skład Palau składa się z 8 dużych wysp, z których największą jest licząca 409 km² Babelthuap i około 250 małych wysepek (w większości niezamieszkanych). W zależności od genezy wyspy zbudowane są ze skał wulkanicznych lub wapiennych i otaczających je raf koralowych. Najwyższym szczytem na Palau jest Makelulu (Mt.Ngerchelchuus) liczący 242 m n.p.m. Wnętrza wysp pokryte są głównie wilgotnymi lasami równikowymi, lub sawannami. Na wybrzeżach widoczne są lasy namorzynowe (mangrowe). Bogata fauna głównie dzięki zwierzętom morskim, ale znaleźć tu też można wiele gatunków ptaków, a także krokodyle i jadowite węże.

Klimat równikowy, panujący na tych terenach jest gorący i wilgotny, a pora deszczowa trwa od maja do listopada. W tym okresie częstym zjawiskiem są tropikalne cyklony. Średnia roczna temperatura na Palau wynosi 27°C, przy rocznej sumie opadów dochodzącej do 3800 mm.

Liczba ludności wynosi około 21.000, z czego około 70% to rodowici mieszkańcy. Oprócz nich na wyspach mieszka dużo Filipińczyków, innych Azjatów oraz Europejczyków. Większość ludności mieszka na wyspach Angaur, Babelthuap, Koror i Peleliu. Językiem urzędowym na głównych wyspach jest angielski i palau (z grupy indonezyjsko-oceanicznej języków austronezyjskich). Na niektórych wyspach urzędowymi są też języki lokalne, np. Tobi i Angaur.

322a21f8-7933-11db-ba83-f975770e4413

Gospodarka

Główne gałęzie gospodarki Palau to turystyka, rolnictwo i rybołówstwo. Najbliższym sąsiadem, oddalonym o ok. 1000 km są Filipiny. Palau jest silnie dotowane przez Stany Zjednoczone i stanowi jedno z najzamożniejszych państw w rejonie. Japonia także inwestuje spore fundusze w tym kraju (na rozwój przemysłu energetycznego). Główne towary eksportowe to ryby (zwłaszcza tuńczyk), kokosy, rzemiosło artystyczne i szylkret. Uprawia się także banany, bataty, maniok i owoce cytrusowe. W przemyśle pracuje 15% społeczeństwa aktywna zawodowo, głównie przy przetwórstwie spożywczym. Ujemny bilans handlowy kraj stara się zwalczyć poprzez rozwój turystyki zagranicznej. Wyspy Palau są szczególnie popularne wśród amatorów nurkowania, obserwatorów podwodnej fauny i amatorów podwodnego polowania.

Walutą na Palau jest dolar amerykański, natomiast głównymi partnerami handlowymi Stany Zjednoczone, Japonia, Singapur i Korea Południowa.

Od 2006 roku stolicą Palau jest miejscowość Melekeok na wyspie Babelthuap, gdzie mieszka tylko około 300 mieszkańców. Wcześniej stolicą było Koror, największe miasto, z najlepiej rozwiniętą infrastrukturą, (utwardzone drogi, port, lotnisko) zamieszkane przez ponad 11 tys. ludzi. Obecnie Wyspy Koror i Babelthuap łączy nowoczesny most.

 

Historia

Wyspy Palau są zamieszkane od ponad 4000 lat i nie wiadomo skąd oryginalnie przybyli ich mieszkańcy, chociaż uważa się że najprawdopodobniej z Filipin. Prawdopodobnie pierwszym Europejczykiem, który dostrzegł wyspy, był hiszpański żeglarz Ruy Lopez de Villalobosa w 1543 roku. Od końca XVII wieku wyspy stanowiły posiadłość hiszpańską. Kolonizację rozpoczęto w latach osiemdziesiątych XVII w. W roku 1899 wyspy zostały sprzedane Niemcom, którzy zaczęli wydobywać tam rudę aluminium. W czasie I wojny światowej zajęte przez Japończyków. Po zakończeniu wojny zostały przyznane Japonii (1920 r.), jako terytorium mandatowe Ligi Narodów, a potem praktycznie zaanektowane przez Japonię. Japończycy kontynuowali prace górnicze i rozwinęli inne gałęzie przemysłu, np. połów tuńczyka. Zbudowali tu także bazę wojskową.

W czasie drugiej wojny światowej na wyspie Peleliu rozegrała się krwawa bitwa między siłami amerykańskimi a japońskimi, zakończona zwycięstwem Amerykanów.

W roku 1947 Palau stało się terytorium powierniczym ONZ pod administracją USA (do 1990 w ramach Powierniczych Wysp Pacyfiku). W roku 1979 mieszkańcy Palau odrzucili przyłączenie do Mikronezji, ze względu na różnice językowe i kulturowe, a zamiast tego zgłosili pretensje do zaistnienia jako suwerenne państwo, ogłosili konstytucję i proklamowali republikę Palau w 1981 roku, z własną konstytucją.  W 1982 władze państwa zawarły ze Stanami Zjednoczonymi układ o swobodnym stowarzyszeniu. Ratyfikowano go w 1993. W tym czasie wielokrotne próby uniezależnienia się od Stanów Zjednoczonych nie dały rezultatu. 1 października 1994 Palau uzyskało niepodległość jako państwo stowarzyszone z USA.

 

Ustrój

Palau jest republiką stowarzyszoną z USA. Głową państwa jest prezydent, który jest równocześnie szefem rządu. Jest on wybierany w wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję, którą sprawować może najwyżej dwukrotnie.

Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament zwany Olbill Era Kelulau (House of whispered decisions). W izbie niższej zasiada 16 parlamentarzystów, po jednym z każdego stanu, wybieranych w większościowych wyborach. Izbę wyższą tworzy 9 senatorów. Kadencja parlamentu trwa 4 lata. Istnieje również ciało doradcze - Rada wodzów (Council of Chiefs), w skład którego wchodzą przedstawiciele lokalnych grup etnicznych. Palau dzieli się na 16 okręgów administracyjnych, z którego każdy posiada własnego gubernatora. Władza wykonawcza należy do rządu powoływanego przez Prezydenta.

Polityka zagraniczna i obronna podlega USA, jednakże na wyspach nie stacjonuje ani lokalna, ani amerykańska armia. Istnieje natomiast lokalna policja.

 

 

Bibliografia:

Przeglądowy Atlas Świata. Australazja, Antarktyka, pod red. Rajmunda Mydela i Jerzego Grocha, Kraków 1999.

 

W internecie:

http://www.oceania.stosunki.pl/pa/

https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ps.html

http://www.palaugov.net

http://www.worldtravelguide.net/country/219/map/Australia-and-South-Pacific/Palau.html

http://govdocs.evergreen.edu/hotopics/asian-pacifichistory/flags.html

Norfolk

Opublikowane jako: Terytoria podległe — Tagi:, , — admin @ 15:37

ni_flag

 

Obszar:                                     34,6 km²

Ludność:                                 2,2 tys. (1998), 2128

Stolica :                                     Kingston              

Ustrój:                                       Terytorium zamorskie (zewnętrzne) Australii    

Podział:                                     jedność administracyjna (Wyspa Norfolk i dwie mniejsze wysepki Phillip i Nepean)

Etnicznie:                               Australijczycy, Nowozelandczycy, Polinezyjczycy

Jez. Urzędowe:                    angielski i norfuk (mieszanka XVIII-wiecznego angielskiego i tahitańskiego)

Religie:                                      anglikanie 34.9%, katolicy 11.7%, Zjednoczony Kościół Australijski 11.2%,

        Adwentyści Dnia Siódmego 2.8%, Australijscy Chrześcijanie 2.4%, Świadkowie Jehowy 0.9%, inne 2.7%, niezadeklarowani 15.2%, ateiści 18.1% (według danych z 2001)

Przyrost naturalny:         0,006%

Struktura wiekowa:         0-14 lat: 20,2 %; 15-64 lata: 63,9%; 65 i więcej lat: 15,9% (według

                                                        danych z 2007)                          

Gł. Miasta:                               Kingston, Burnt Pine, Cascade, Middlegate                 

Zatrudnienie:                       rolnictwo 3%, przemysł 12%, usługi 85%

Waluta:                                     1 dolar australijski = 100 centów

 

 

Geografia

         Norfolk jest wyspą wulkaniczną zbudowaną ze skał bazaltowych, położoną  800 km na południe od Nowej Kaledonii oraz 1680 km na pn. - wsch. od Sydney. Geolodzy szacują, że  wyspa powstała w wyniku erupcji wulkanu ok. 3-2 mln lat temu. Klifowe wybrzeże jest wysokie, dostępne tylko na niewielkim odcinku. Najwyższe wzniesienia, Mount Bates (319 m.) oraz Mount Pitt, osiąga wysokość 317 m n.p.m. Długość linii brzegowej wynosi 32 km. W części wyspa otoczona rafą koralową.

Norfolk położony jest w strefie klimatu zwrotnikowego morskiego. Klimat ten odznacza się małymi wahaniami temperatur w ciągu roku. Średnia roczna temperatura wynosi ok. 20°C i waha się pomiędzy 10° a 30°, rzadko przekraczając te granice. Roczna suma opadów wynosi ok. 1400 mm. Naturalnym zagrożeniem wynikającym z położenia geograficznego są tajfuny.

Na wyspie rośnie 174 gatunków rodzimej roślinności, z czego aż 51 to endemity. 18 spośród nich to rośliny bardzo rzadkie i trudne do spotkania nawet na tak niewielkim obszarze. Narbardziej znaną spośród nich jest araukaria, zwana sosną norfolską. Fauna bogata w gadu i ptaki, pozbawiona była płazów i ssaków.  Na Norfolk znajduje się Park Narodowy obejmujący 10% powierzchni terytorium, który został utworzony przede wszystkim w celu chronienia subtropikalnego lasu deszczowego. Środowisko naturalne wysepki Phillip uległo dewastacji w wyniku sprowadzenia na nią świń i królików, których zbyt duża ilość zakłóciła równowagę ekologiczną tego miejsca.

Na wyspie mieszka ok. 2,2 tys. ludzi. Oprócz Australijczyków i Nowozelandczyków żyją tu również Norfolczycy. Ci ostatni uważają się za potomków zesłańców ze statku „Bounty”, którzy zostali w 1856 roku przesiedleni z Wyspy Pitcairn. Oni posługują się odrębnym językiem, zwanym norfolskim (to połączenie XVIII wiecznego angielskiego z thaitańskim). Ludność miejska stanowi ok. 45%, ponad 1tys. mieszkańców żyje w Kingston

norfolk

Gospodarka

Mieszkańcy Terytorium utrzymują się głównie z turystyki i usług (90% zatrudnienia), choć dość ważną gałęzią gospodarki jest również rolnictwo i rybołówstwo (10%). Większość niezbędnych artykułów sprowadzanych jest z Australii i Nowej Zelandii drogą morską, ale Norfolk nie tylko importuje, lecz także eksportuje niektóre towary - są to głównie produkty rolnicze, przede wszystkim owoce (cytrusy, banany, awokado) i warzywa, ale także wołowina. Co ciekawe, na Norfolk uprawia się araucarię i palmy Kentia na nasiona, które są produktem eksportowym, tak jak znaczki pocztowe i rękodzieło.

Norfolk oprócz kontaktów gospodarczych z Australią i Nową Zelandią utrzymuje też kontakty handlowe z Azją i w nikłym stopniu z państwami europejskimi. Środkiem płatniczym używanym na wyspie jest dolar australijski.

Morska strefa ekonomiczna wokół Norfolk została wyodrębniona przez władze australijskie i wynosi 200 mil morskich, czyli 370 km. Strefa ta dotyczy głównie obszaru połowów ryb. Natomiast strefa przybrzeżna Norfolk obejmuje 3 mile morskie, czyli około 6 km.

 

Kultura i społeczeństwo

Chociaż nie można mówić o „macierzystej” kulturze wyspy sprzed czasów zasiedlenia przez osadników z Pitcairn, to jednak dzisiejsza kultura norfolska nie stanowi tylko jednej z odmian kultur białego człowieka. Została ona ukształtowana częściowo przez wpływy brytyjskie, częściowo tahitańskie. Przykładem tego konglomeratu jest chociażby język Norfuk - powstały na bazie XVIII - wiecznego języka angielskiego i tahitańskiego. Język ten został uznany w 2005 roku jako drugi oficjalny język na Norfolk.

Norfoldczycy są bardzo towarzyscy i wiele czasu spędzają poza domem, najczęściej nad wodą, łowiąc ryby lub pływając. Są gościnni, która to cecha jest bardzo przydatna w ich przypadku, gdyż utrzymują się głównie z turystyki.

Religia odgrywa w życiu mieszkańców Norfolk dość istotną funkcję, ale praktyka religijna to domena przede wszystkim starszego pokolenia. Najwięcej jest anglikanów, katolików i wyznawców Zjednoczonego Kościoła Australijskiego.

Jedną z bardziej znanych postaci na Norfolk jest australijska pisarka Colleen McCullough autorka znanych powieści, m.in. serii Masters of Rome, czy też najbardziej chyba znanego w Polsce dzieła Ptaki ciernistych krzewów (The Thorn Birds), na podstawie którego nakręcono w 1983 r. popularny serial z Richardem Chamberlainem w jednej z głównych ról. McCullough przebywała na Norfolk jedynie przez kilka lat (obecnie mieszka w Sydney), ale Norfoldczycy do dziś chętnie chwalą się pisarką.

            Na wyspie Norfolk wychodzą dwie gazety tygodniowe: „The Norfolk Islander”  (ukazuje się od 1965 roku) i „The Norfolk Window to the World”, która ma swoją wersję internetową (www.norfolkonline.nlk.nf). Działa również całodobowe lokalne Radio Norfolk i lokalna telewizja. Od 1998 roku  Norfolk ma swoje oficjalne strony internetowe i własną domenę „.nf”.

Liczebność społeczności norfoldzkiej jest niewielka, z tego też względu rzadko dochodzi tu do spektakularnych przestępstw. W XXI wieku odnotowano dwa morderstwa (2002, 2006), jednak zaznaczyć trzeba, że podobna zbrodnia wydarzyła się tu ostatnio w 1855 roku. Tak więc wyspę można nazwać swoistą „oazą spokoju”.

Przyrost naturalny na Norfolk jest bardzo niski. Jest kilka powodów takiego stanu rzeczy. Po pierwsze rodzi się tu stosunkowo niewiele dzieci, a po drugie utrzymuje się wysoki wskaźnik emigracji. Wyspa może zapewnić swoim mieszkańcom edukację jedynie na elementarnym poziomie - kształcone są tu dzieci do 12-go roku życia, tak więc zjawiskiem zupełnie naturalnym jest wysyłanie nastolatków na dalszą naukę na kontynent australijski, gdzie kończą szkoły średnie i często także studia. Niewielu z nich powraca na wyspę. Oprócz tego niski rozwój ekonomiczny wyspy jest też powodem, dla którego wyspę opuszcza całkiem spora liczba osób w  wieku produkcyjnym.

Ze względu na niewielką liczbą nazwisk używanych na wyspie zawartość norfoldzkiej książki telefonicznej jest dość nietypowa. Dla ułatwienia znalezienia odpowiedniej osoby umieszczono tam bowiem przezwiska, z których większość brzmi doprawdy mało oficjalnie. Tak więc w książce można wyszukać numery telefoniczne do takich osób jak np. Cane Toad, Dar Bizziebee, Kik Kik, Lettuce Leaf, Mutty, Oot, Paw Paw, Snoop, Tarzan, czy Wiggy.

 

Turystyka

Ze względu na bardzo słabo rozwiniętą gospodarkę mieszkańcy Norfolk utrzymują się w dużej mierze z turystyki. Sprzyjają temu atrakcyjne warunki przyrodnicze. Jedyne duże osady to Burnt Pine, gdzie znajdują się sklepy, poczta i inne budynki użyteczności publicznej oraz Kingston, które jest stolicą terytorium. W obydwóch miastach znajdują się hotele, jednak prawdziwym centrum turystycznym wyspy jest Burnt Pine, gdyż Kingston jest jedynie miastem ceremonii urzędowych i siedzibą władz Terytorium.

Główną atrakcją Norfolk, ściągającą na wyspę turystów jest oczywiście przyroda. Na Norfolk nie ma ani autostrad, ani większych dróg - długość wszystkich dróg na wyspie wynosi zaledwie 80 km. Nie ma tu także - co może dziwić -  portów. Do celów załadunkowych i rozładunkowych służą duże mola znajdujące się na nabrzeżach Kingstone i Cascade. Duże statki nie mogą podpływać za blisko i zwykle rozładunku dokonuje się partiami, korzystając z kursujących od statku do brzegu mniejszych łodzi. Taki nietypowy rozładunek oprócz tego, że jest uciążliwy jest równocześnie jedną z atrakcji chętnie obserwowaną przez odwiedzających wyspę.

Norfolk posiada za to oczywiście lotnisko. Na wyspę dolecieć można z Australii i Nowej Zelandii; obowiązuje ruch samochodowy lewostronny, brak transportu publicznego

Większość turystów przybywa tu właśnie drogą lotniczą. Lotnisko zostało zbudowane podczas II wojny światowej i było wówczas ważnym punktem strategicznym w walkach z wojskami japońskimi. Obecnie samoloty lądujące na Norfolk kursują do kilku miast australijskich, ale także do Nowej Zelandii, Nowej Kaledonii i na Wyspy Salomona.

 

Historia

Nie wiele jest potwierdzonych informacji na temat Norfolk, przed przybyciem Białych. Wyspa została odkryta w 1774 r. przez Jamesa Cooka. W 1788 wyspa została anektowana przez Wielką Brytanię i wcielona w skład kolonii Nowa Południowa Walia. Po aneksji na wyspie została założona kolonia karna, która funkcjonowała do 1814. Była to jedna z najcięższych brytyjskich kolonii karnych, do której zsyłani byli najbardziej niebezpieczni więźniowie. Wyspa ze względu na izolację geograficzną świetnie sprawdzała się jako „naturalne więzienie”. Ponowne zasiedlenie wyspy nastąpiło w roku 1825, a w 1844 wyspa została przekazana kolonii Ziemia Van Diemana (obecna Tasmania). Kolonia karna funkcjonowała do 1855 roku, po czym wyspa ponownie została opuszczona.

W 1856 roku wyspa została ponownie zasiedlona, tym razem przez potomków tahitańczyków i buntowników z okrętu HMS Bounty, którzy przenieśli się tu z wyspy Pitcairn. Na cześć tego wydarzenia co roku 8 czerwca obchodzone jest na Norfolk święto narodowe o nazwie „Święto Bounty”.

W listopadzie tego samego 1856 roku Królowa Wiktoria ustanowiła z Norfolku oddzielną kolonię, która miała własne władze, tylko formalnie podległe gubernatorowi Nowej Południowej Walii. W 1896 autonomia kolonii została zlikwidowana, a na miejsce lokalnych władz został wprowadzony administrator mianowany przez gubernatora Nowej Południowej Walii.

W 1914 Norfolk został formalnie przejęty od Nowej Południowej Walii przez władze federalne jako terytorium zewnętrzne Australii. W 1977 r. mieszkańcy Wysp w referendum opowiedzieli się za utrzymaniem tego statusu, protestując wobec projektów integracji politycznej z Australią. W 1979 roku Norfolk nadano szeroką autonomię dzięki wydanemu wówczas Norfolk Act, który stał się podstawą prawną funkcjonowania Terytorium jako autonomicznej jednostki w ramach terytorium zewnętrznego Australii.

 

Ustrój

Ponieważ Norfolk jest podległy Australii, na wyspie obowiązuje australijski system prawny. Głową Terytorium jest królowa Elżbieta II reprezentowana  przez administratora podległego generalnemu gubernatorowi Australii, który jest co prawda autorytetem politycznym, jednak faktyczną władzę posiadają wybierani przez mieszkańców członkowie norfolskiego rządu z premierem na czele. Prawo wyborcze mieszkańcy wyspy uzyskują po ukończeniu 18 roku życia. Jako Terytorium zewnętrzne Norfolk nie posiada zagranicznych przedstawicielstw dyplomatycznych.

 

 

Bibliografia:

Przeglądowy Atlas Świata. Australazja, Antarktyka, pod red. Rajmunda Mydela i Jerzego Grocha, Kraków 1999.

Lencznarowicz Jan Australia, Warszawa 2005

Popularna Encyklopedia Powszechna. Kontynenty i Państwa - Afryka. Grupa Wydawnicza Bertelsmann. Warszawa 2000

Rickard John Australia. Historia kultury, Wrocław - Warszawa - Kraków 1994

 

W internecie:

www.nf

www.norfolk.gov.nf

www.ni.net.nf

www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/nf.html

http://www.taugardens.nlk.nf/images/ni_flag.gif

http://fstec.fjkjt.gov.cn/worldmap/norm_map/norfolk.gif

 

 

 

 

 

Fidżi

Opublikowane jako: Fidżi — Tagi: — admin @ 18:21

fidai-flaga-oficjalna-wzar1

Obszar:                      18 376 km²

Ludność:                     803,000 (1998); 931,741 (2008)

Stolica :                      Suwa (Suva)

Niepodległość              10 października 1970 r.

Ustrój:                         republika

Podział:                       4 okręgi, 1 dependencja, (14 prowincji)

Etnicznie:                    Melanezyjczycy 53%, Azjaci 44%, biali 1%, inni 2% (1998)

Jez. urzędowe:             angielski, fidżyjski

Religie:                        chrześcijanie 53 %(większość metodyści), hindusi 38%, muzułmanie 8%, inni 1%

Analfabetyzm:              8% ludności powyżej 15 lat

Przyrost naturalny:       1,3%

Dł. Życia:                     70 lat (M: 67, K: 73 lat)

Gł. Miasta:                   Suwa, Lautoka , Nandi, Mba, Lambasa

Ludn. miejska:              41%

Ziemia:                         grunty orne 10%, plantacje 4%, użytki zielone 9%, lasy 65%,

pozostałe 12%

Zatrudnienie:                 37% - rolnictwo, 15% - przemysł, 48% - usługi

PNB na 1mieszk.:         3 900 USD (2007)

Zadłużenie:                   213 mln USD

Waluta:                        1 dolar Fidżi = 100 centymów

 

Geografia

Fidżi jest położone na archipelagu, który na obszarze 3 mln km² posiada 332 wyspy. Znajdują  na południowo-zachodnim Pacyfiku (Melanezja), 2000 km na północ od Nowej Zelandii. Od północy Fidżi sąsiaduje z Tuvalu oraz Wallis i Futuna, od wschodu z Tonga, natomiast od zachodu Vanuatu. Największymi wyspami Fidżi, stanowiącymi ok. 87% powierzchni kraju są Viti Levu (10 388 km²) oraz Vanua Levu (5 535 km²). Obie te wyspy są pochodzenia kontynentalnego. Mniejsze wyspy pochodzenia kontynentalno-wulkanicznego to Taveuni, Kandavu, Ngau, Koro, Ovalau, jak również grupa Lau. Pozostałe mniejsze wysepki zbudowane z koralowca bardzo często otoczone są rafami koralowymi.

Najwyższym szczytem Fidżi jest Góra Wiktorii zwana też Tomanivi ( 1 323 m n.p.m.) znajdująca się na Viti Levu. Ogólnie kraj ten charakteryzuje się nizinami lub łagodnymi, opadającymi ku morzu wniesieniami.

Klimat

Strefa klimatu równikowego, wilgotnego oraz wiatry pasatowe z południowego-wschodu sprawiają iż średnia roczna temperatura na Fidżi wynosi ok. 27°C. Najchłodniejszy jest lipiec - 24°C, natomiast najcieplejszym styczeń - 29°C. Główny czas opadów przypada na miesiące letnie (od listopada do marca). W tym okresie cyklony tropikalne nie należą do rzadkości.

Całoroczne rzeki występują tylko na największych wyspach. Najdłuższą rzeką na Fidżi jest Rewa - 130 km. Żyzność gleby zależy od genezy wyspy, wulkaniczne są urodzajne, odwrotnie przedstawia się sytuacja na wyspach koralowych. 65% powierzchni kraju zajmują lasy. Chroniąc przyrodę założono wiele rezerwatów, chociaż rodzima fauna jest bardzo uboga.

fiji

Społeczność Fidżi, w przeszłości melanezyjska, na skutek działalności XIX wiecznych kolonizatorów zmieniła strukturę etniczną tych terenów, osiedlając w tym miejscu robotników z Chin, a najwięcej z Indii. Obecnie Azjaci stanowią 44% ludności Fidżi. Społeczeństwo jest rozmieszczone bardzo nierównomiernie. Zaledwie 110 wysp z 332 jest zamieszkanych. Dodatkowo część z tych wysp zamieszkiwana jest tylko przez określony czas. Ponad 70% mieszkańców Fidżi zamieszkuje na największej wyspie, okupując głównie jej wybrzeża. Najczęściej emigrują do Kanady, Australii lub Nowej Zelandii hindusi. Prawo głosu od 21 roku życia.

Edukacja

Szkoły podstawowe na Fidżi są bezpłatne. Dalsza nauka jest dofinansowywana przez rząd. W stolicy funkcjonują Uniwersytet Południowego Pacyfiku, założony w 1968 roku i współfinansowany przez kraje Oceanii, a także Fidżyjski Instytut Techniki oraz Fidżyjska Szkoła Medyczna.

Gospodarka

Fidżi jest krajem rozwijającym się . Od roku 1982 turystyka jest najbardziej dochodowym sektorem gospodarki. W usługach pracuje 48% aktywnych zawodowo mieszkańców, wypracowując 61% PKB. W rolnictwie pracuje 37% zdolnych do pracy. Dostarczają oni Fidżi kolejne 22% Produktu Krajowego Brutto. Wśród upraw na plantacjach szczególnie popularne są rośliny eksportowe trzcina cukrowa, banany, kokosy. Znaczącą rolę odgrywa też uprawa przypraw, głównie imbiru, pieprzu i gałki muszkatołowej. Mieszkańcy Fidżi na własny użytek uprawiają kukurydzę, ryż, maniok, bataty, ananasy, a także rośliny strączkowe. Hodowla bydła, kóz jak i świń nie jest dobrze rozwinięta, ze względu na małą ilość użytków zielonych. Szczególnie dzięki Japonii, i jej inwestycją rybołówstwo na Fidżi odgrywa ważną rolę. Także poprzez sprzedaż praw do swych terenów połowowych.

Surowce mineralne wydobywane na Fidżi to złoto, srebro i miedź. Niestety brak innych surowców, w tym głównie energetycznych powoduje, iż kraj musi je importować. Mimo to 75% energii elektrycznej zapewnia mieszkańcom kraju elektrownia wodna na Viti Levu.

Z lasów pozyskuje się na eksport  drzewo sandałowe i tekowe.

Przemysł zatrudnia 15% zdolnych zawodowo mieszkańców Fidżi, wytwarzając 17% PKB. Są to głównie drobne przedsiębiorstwa. Wśród najlepiej rozwijających się są przemysł spożywczy, chemiczny, odzieżowy, a także drzewny.

Głównymi partnerami handlowymi Fidżi są: Australia, Nowa Zelandia, USA, Japonia oraz Wielka Brytania. 35% wartości eksportu stanowi cukier, 24% odzież, 10% złoto, 8% ryby, 6% drewno, 1% imbir i olej kokosowy.

Transport

Fidżi posiada 3 440 km dróg, w tym 1 748 km miało w 2000 roku nie utwardzoną nawierzchnie. Jako jedno z niewielu państw Oceanii, ma także 597 km linii kolei wąskotorowej. Kolej służy przede wszystkim do obsługi plantacji trzciny cukrowej. Dogodne położenie kraju sprawia, iż znajduje się na skrzyżowaniu szlaków morskich oraz lotniczych pomiędzy Australią i Nową Zelandią a Ameryką Północną. Z tego względu Fidżi jest ważnym węzłem transportowym i telekomunikacyjnym. Wśród portów morskich największe znaczenie mają porty w Suwie, Lautoce na Viti Levu, a także porty Labasa oraz Savusavu na Vanua Levu, jak również Lwvuka na Ovalau. Spośród 28 lotnisk funkcjonujących w 2007 roku, największe to Nandi oraz Nausori na wyspie Viti Levu, Labasa i Mbua na wyspie Vanua Levu, a także Somosomo na wyspie Taveuni.

Turystyka

Najczęściej odwiedzanym miejscem na Fidżi jest stolica - Suwa. W niej znajduje się większość hoteli o wysokim standardzie, bardzo dobrze zaopatrzone sklepy, a także większość atrakcji turystycznych, spośród których należy wymienić Muzeum Narodowe posiadające ogromną kolekcje zbiorów etnograficznych, a także przyrodniczych. W stolicy znajduje się również ogród botaniczny pełen tropikalnej roślinności.

Inne nadmorskie ośrodki wypoczynkowe na Fidżi to: Signatoka, Douba, Nandi, Tauva, Rakiraki, Lautoka, Savusavu oraz Ovalau. Dla turystów szczególną atrakcją są wycieczki na plantacje trzciny cukrowej i kakao. Tańce zespołów artystycznych na rozżarzonych kamieniach również przyciągają ciekawskich turystów. Jeszcze kilka lat temu rocznie na Fidżi przybywało ok. 360 tys. turystów, głównie z Australii, Nowej Zelandii, Japonii oraz USA. W ostatnim czasie liczby te uległy znacznemu zmniejszeniu na skutek konfliktów wewnętrznych na Fidżi.

Religia

Większość mieszkańców tego kraju przyjęła Chrześcijaństwo 53%. Najwięcej jest metodystów - 37%, oraz katolików - 9%. Druga najliczniejsza grupa religijna to Hinduiści - 38%. Trzecią są muzułmanie - 8%.

Ogólnie używanym językiem jest mający wiele dialektów język fidżyjski - 51%. Drugim językiem rozumianym przez 43,5% mieszkańców Fidżi jest język hindi. Tylko 24,5% mieszkańców tego kraju zna angielski, który jest językiem urzędowym.

Historia

Pierwsi osadnicy przybyli na Fidżi ok. 3,5 tys. lat temu. Nazywa się ich „Ludźmi Lapita”. Najprawdopodobniej dostali się tu z Vanuatu lub Wysp Salomona. Pierwsi Biali zjawili się na tych terenach w 1643 roku. Wtedy to niderlandzki żeglarz Abel Janszoon Tasman odkrył wyspy należące obecnie do Fidżi. Następnym Europejczykiem, który tam zawitał był Brytyjczyk James Cook w 1774 roku. Odkrył on dodatkowo wyspę Turtle (najdalej wysunięta na południe). Kolonizacja rozpoczęła się na dobre w XIX wieku. W roku 1874 wyspy zostały przekazane Wielkiej Brytanii, która uczyniła z nich kolonię. W 1881 dołączyła do niej wyspę Rotuma.

Podczas II wojny światowej żołnierze z Fidżi walczyli w brytyjskich siłach zbrojnych, a w trakcie walk na Pacyfiku stanowiły ważną bazę zaopatrzeniową dla aliantów.

W roku 1970 Fidżi uzyskało niepodległość, jako członek Wspólnoty Narodów. W II połowie lat 80 tych XX wieku nasiliły się walki wewnętrzne pomiędzy autochtonami, a ludnością pochodzenia indyjskiego. Skutkiem tych walk stał się polityczny kryzys na Fidżi. W 1987 r. gen. Sitiveni Rabuka przejął władzę w kraju. Mianował dotychczasowego generalnego - gubernatora  Ratu Sir Penaia Ganilau - prezydentem Fidżi. W tym czasie republika zerwała więzi z Wielką Brytanią. Została przez Brytyjczyków wykluczona ze Wspólnoty Narodów.

W 1990 roku wprowadzono nową konstytucję, która gwarantowała Melanezyjczykom dominację w życiu politycznym. Dwa lata później w wyborach na premiera został wybrany generał Rabuka z Politycznej Partii Fidżi. Reelekcja nastąpiła w 1994 roku.

Prezydent Ganilu zmarł w 1993 roku. Na jego miejsce ustanowiona w 1990 roku, Wielka Rada Wodzów wybrała Ratu Sir Kamisese Mara - wieloletniego premiera kraju.

W tym samym 1990 roku Fidżi uzyskała zwiększoną pomoc (gł. wojskową) od rządu Francji. Pięć lat później relacje pomiędzy Francją i Fidżi popsuły się, ze względu na rozpoczęcie przez Paryż prób nuklearnych na Pacyfiku w 1995 roku. W 1997 uchwalono nową konstytucje, bardziej równą. Wolne i pokojowe wybory odbyły się w 1999 roku. W maju 2000 roku odbył się cywilny zamach stanu. W sierpniu 2001 r. odbyły się wybory parlamentarne. Demokratycznie wybrany rząd z premierem Laisenia Qarase, wygrał też następne wybory w maju 2006. W grudniu tego samego roku Qarase został usunięty ze stanowiska, podczas wojskowego zamachu stanu. Dowódca zamachu, komandor Josaia Voreqe Bainimirama, wskazał siebie jako pełniącego obowiązki prezydenta. W styczniu 2007 Bainimirama został mianowany tymczasowym premierem Fidżi.

Ustrój

Fidżi to republika, z wybieranym przez Wielką Radą Wodzów (80 osób) na 5 - letnią kadencję prezydentem. Wybierany na 5 lat dwu-izbowy parlament stanowi władzę ustawodawczą. Senat składa się z 34 członków, mianowanych przez Wielką Radę Wodzów (wśród nich musi być 24 rdzennych Fidżyjczyków). Izba Reprezentantów wybierana jest w wyborach powszechnych. Rząd sprawuje władzę wykonawczą, ale jest odpowiedzialny przed Izbą Reprezentantów. Premiera mianuje Prezydent.

 

Bibliografia:

Przeglądowy Atlas Świata. Australazja, Antarktyka, pod red. Rajmunda Mydela i Jerzego Grocha, Kraków 1999.

W internecie:

https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/fj.html

http://www.fiji.gov.fj/publish/history_culture.shtml

http://www.undp.org.fj/_resources/main/images/maps/fiji.gif

Zdjęcia Nowej Zelandii wykonał Kajetan Cyganik - marzec/kwiecień 2008

Opublikowane jako: Bez kategorii, Galeria — Tagi:, , , — admin @ 22:14

Zdjęcia Vanuatu wykonała Alex Kwintowski - lipiec 2009

Opublikowane jako: Galeria — Tagi: — admin @ 20:01

Zdjęcia Tuvalu wykonała Magdalena Trylańska - wrzesień 2007

Opublikowane jako: Galeria — Tagi:, , , , , — admin @ 19:58

Zdjęcia Australii wykonał Jakub Kamiński - 2003/2004

Opublikowane jako: Galeria — Tagi:, , , — admin @ 19:51

Zdjęcia Nowej Zelandii wykonali Ilona & Dariusz Zdziech, luty-maj 2008

Opublikowane jako: Galeria — Tagi:, , , , — admin @ 23:56
Starsze wpisy »